Lokata strukturyzowana łączy dwie obietnice, które rzadko idą w parze: zwrot całego kapitału i szansę na zysk z giełdy, walut albo surowców. Haczyk kryje się w formule. Bariera potrafi sprawić, że zbyt dobry rynek obniży wynik do minimum, a zerwanie lokaty przed terminem może uszczuplić sam kapitał. Wyjaśniam, jak działa lokata strukturyzowana, jak przeliczyć jej formułę na złotówki i kiedy lepiej wybrać zwykłą lokatę.
Najważniejsze informacje:- Lokata strukturyzowana to depozyt bankowy, w którym zysk zależy od z góry określonego wskaźnika, np. indeksu giełdowego, akcji, surowca albo kursu walut.
- Kapitał wraca w całości w terminie zapadalności, a przy zerwaniu lokaty w trakcie inwestycji bank może pobrać opłatę z Twoich pieniędzy.
- Bariera w formule może obniżyć wynik do minimum wtedy, gdy rynek rośnie za mocno.
- Bankowy Fundusz Gwarancyjny chroni kapitał lokaty strukturyzowanej do równowartości 100 000 euro łącznie z innymi depozytami w tym samym banku.
- Od zysku bank pobiera 19% podatku Belki, tak jak od zwykłej lokaty.
Czym jest lokata strukturyzowana?
Lokata strukturyzowana to depozyt o oznaczonym terminie zapadalności, w którym bank zwraca cały wpłacony kapitał, a wysokość odsetek zależy od z góry ustalonych warunków. Taką definicję zawiera art. 4 ust. 1 pkt 41 Prawa bankowego. Ustawa wymienia też, z czym bank może powiązać wynik: z indeksem lub koszykiem indeksów, instrumentem finansowym, towarem albo kursem walutowym. Ten element nazywa się aktywem bazowym, instrumentem bazowym albo wskaźnikiem. W przykładach opisanych w tym tekście są to indeksy giełdowe (WIG20), cena złota i kurs EUR/PLN.Od zwykłej lokaty terminowej ze stałym oprocentowaniem różni ją to, że w dniu założenia nie wiesz, ile zarobisz. Znasz tylko formułę, minimum i maksimum. Lokaty strukturyzowane należą do szerszej grupy produktów strukturyzowanych, obok certyfikatów i obligacji strukturyzowanych. Różnica między nimi ma znaczenie dla gwarancji BFG, o czym piszę niżej.
Na polskim rynku to nie nowość. Pierwszą lokatę strukturyzowaną dla klientów indywidualnych przygotował w 2000 r. BZ WBK: trzyletni produkt oparty na polskich obligacjach skarbowych i opcjach azjatyckich. Podaje to Wiesław Kąkol w opracowaniu opublikowanym w 2012 r. w Zeszytach Naukowych Politechniki Rzeszowskiej.
Jak działa lokata strukturyzowana: część bezpieczna i część inwestycyjna
Bank dzieli pieniądze z lokaty strukturyzowanej na część bezpieczną, która ma zapewnić zwrot kapitału, i mniejszą część inwestycyjną, która kupuje szansę na zysk na rynkach finansowych. W opisie Kąkola część bezpieczna to 80–90% kapitału, lokowana w obligacje skarbowe albo tradycyjne lokaty o stałym oprocentowaniu. Resztę bank przeznacza na instrument pochodny, np. opcję na wybrane aktywo bazowe.W praktyce stawiasz odsetki, nie kapitał. Pieniądze, które na zwykłej lokacie zamieniłyby się w pewne odsetki, idą na opcję. Jeśli rynek zachowa się zgodnie z formułą, opcja zarabia i dostajesz więcej niż na tradycyjnej lokacie. Jeśli nie, zostaje Ci kapitał i ewentualne oprocentowanie gwarantowane.
Ile z ruchu rynku trafi do Ciebie, decyduje formuła z regulaminu. Składają się na nią cztery parametry:
- współczynnik partycypacji, czyli jaka część wzrostu aktywa bazowego przekłada się na Twój zysk (przy 50% i wzroście indeksu o 20% dostajesz 10%),
- maksymalny zysk, powyżej którego dalszy wzrost rynku nic Ci nie daje,
- bariera, czyli poziom aktywa bazowego, po którego osiągnięciu formuła się zmienia,
- oprocentowanie gwarantowane, wypłacane niezależnie od rynku (bywa zerowe).
Co dzieje się z pieniędzmi w okresie subskrypcji i do terminu zapadalności?
Okres subskrypcji lokaty strukturyzowanej to czas, w którym bank zbiera wpłaty, a inwestycja jeszcze się nie zaczęła. Wszyscy klienci startują jednego dnia, z tą samą wartością początkową aktywa bazowego. Potem zaczyna się właściwy czas trwania lokaty, zakończony w terminie zapadalności wypłatą kapitału i odsetek.| Etap | Co się dzieje | Na co patrzeć w warunkach |
|---|---|---|
| Okres subskrypcji | bank zbiera wpłaty, inwestycja jeszcze nie ruszyła | czy i jak oprocentowana jest wpłata, co tracisz przy rezygnacji |
| Czas trwania inwestycji | bank ustala wartość początkową aktywa bazowego i obserwuje jego kurs | formuła, bariera, daty obserwacji, opłaty za zerwanie |
| Termin zapadalności | bank ustala wartość końcową i wypłaca kapitał z odsetkami | dzień ustalenia wartości końcowej i dzień wypłaty |
Przez cały okres subskrypcji Twoje pieniądze nie biorą udziału w inwestycji. Bank może oprocentować je stałą stawką zapisaną w warunkach lokaty. Porównaj ją z oprocentowaniem zwykłych lokat w rankingu lokat: jeśli jest niższa, nie ma powodu wpłacać pierwszego dnia subskrypcji.
Ile wynosi zysk z lokaty strukturyzowanej? Przykład z barierą
Bariera może sprawić, że silny wzrost rynku da Ci tyle samo, co jego spadek. Najłatwiej pokazać to na przykładzie. Załóżmy hipotetyczną dwuletnią lokatę strukturyzowaną opartą na indeksie giełdowym, z takimi warunkami:- współczynnik partycypacji 50%,
- maksymalny zysk 25% za cały okres,
- oprocentowanie gwarantowane 4,5% za cały okres, czyli 2,25% w skali roku,
- bariera na poziomie 160% wartości początkowej: jeśli indeks choć raz zamknie sesję na tym poziomie lub wyżej, wynik spada do minimum.
Bariera 160% nie jest wymysłem na potrzeby przykładu. Taką samą miała lokata WIGor IV Banku BGŻ, o której piszę niżej. Tak wygląda wynik tej konstrukcji w złotówkach przy wpłacie 10 000 zł:
| Zachowanie indeksu w ciągu dwóch lat | Oprocentowanie za cały okres | Zysk netto od 10 000 zł |
|---|---|---|
| Spadek, brak zmian albo wzrost do 9% | 4,5% | 364,50 zł |
| Wzrost o 20%, bariera nietknięta | 10% | 810 zł |
| Wzrost o 40%, bariera nietknięta | 20% | 1 620 zł |
| Wzrost od 50% do mniej niż 60%, bariera nietknięta | 25% | 2 025 zł |
| Choć jedno zamknięcie na poziomie +60% lub wyżej | 4,5% | 364,50 zł |
Kwoty netto policzyłem w kalkulatorze lokat, po odjęciu 19% podatku Belki, dla 730 dni inwestycji.
Z tabeli wynikają trzy rzeczy, których nie widać w reklamie. Wzrost indeksu o mniej niż 9% daje dokładnie tyle, co spadek, bo połowa takiego wzrostu nie przebija minimum. Maksymalny zysk mieści się w oknie od +50% do +60%. A wzrost o 60% w dowolnym dniu inwestycji, nawet jeśli potem się utrzyma, cofa Cię do minimum.
Im bliżej siebie leżą próg maksymalnego zysku i bariera, tym węższe jest okno, w którym lokata płaci najwięcej. Gdyby w tym przykładzie maksimum wynosiło 30%, wymagałoby wzrostu o 60%, czyli dokładnie tyle, ile uruchamia barierę. Takie maksimum byłoby nieosiągalne. Dlatego przy każdej lokacie strukturyzowanej przelicz, jakiego wzrostu wymaga maksymalny zysk, i porównaj go z barierą.Ochrona kapitału 100% obowiązuje w terminie zapadalności
Pełna ochrona kapitału w lokacie strukturyzowanej dotyczy terminu zapadalności, a przy wcześniejszym zerwaniu bank może pobrać opłatę z kapitału. Ustawowa definicja mówi o zwrocie kapitału w całości w oznaczonym terminie. Co się dzieje przy wcześniejszej rezygnacji, ustala już regulamin konkretnej lokaty. Kąkol zauważa, że w większości lokat strukturyzowanych bank pobiera wtedy prowizję od kwoty lokaty, tym niższą, im bliżej terminu zapadalności.Opłaty historycznych lokat pokazują skalę. W lokacie Kredyt Banku z 2011 r. zerwanie kosztowało od 3% do 1% kwoty, zależnie od momentu. W lokacie Czas Złota BRE Banku z lat 2009–2011 opłata zaczynała się od 12,5% i spadała do 0%. Przy opłacie 3% i wpłacie 10 000 zł odzyskasz 9 700 zł, przy 12,5% tylko 8 750 zł.
Do lokaty strukturyzowanej wkładaj tylko pieniądze, których na pewno nie będziesz potrzebować aż do terminu zapadalności. Sprawdź też, czy regulamin pozwala wypłacić część pieniędzy. Jeśli nie, każda potrzeba gotówki oznacza zerwanie całej lokaty.Lokata strukturyzowana czy tradycyjna lokata: ile kosztuje szansa na wyższy zysk
Jeśli dotrzymasz terminu, najgorszym scenariuszem lokaty strukturyzowanej nie jest strata, tylko zysk niższy niż na tradycyjnej lokacie. Porównajmy przykład z barierą ze zwykłą lokatą na hipotetyczne 4% w skali roku przez te same dwa lata:| 10 000 zł na dwa lata | Oprocentowanie | Zysk netto |
|---|---|---|
| Lokata strukturyzowana, minimum | 4,5% za okres (2,25% w skali roku) | 364,50 zł |
| Tradycyjna lokata, hipotetycznie | 8% za okres (4% w skali roku) | 648 zł |
| Lokata strukturyzowana, maksimum | 25% za okres | 2 025 zł |
Różnica między minimum a zwykłą lokatą wynosi 283,50 zł na każde 10 000 zł. Tyle płacisz za szansę na lepszy wynik. A kiedy ta szansa się realizuje? W tym przykładzie lokata strukturyzowana wygrywa z lokatą na 4% dopiero wtedy, gdy indeks urośnie o ponad 16% i przez dwa lata ani razu nie dotknie bariery. Wynik zwykłej lokaty znasz z góry, więc możesz go policzyć przed decyzją. Tak wyglądają aktualne roczne lokaty dla tej samej kwoty:
Czy lokata strukturyzowana jest objęta gwarancją BFG?
Bankowy Fundusz Gwarancyjny obejmuje gwarancją kapitał wpłacony na lokatę strukturyzowaną, a odsetki tylko w określonych warunkach. BFG wyjaśnia, że odsetki są chronione, gdy są należne zgodnie z umową, a data albo okres ustalenia ich wysokości przypada przed dniem spełnienia warunku gwarancji. Jeśli więc bank upadnie w trakcie inwestycji, zanim formuła ustali Twój wynik, możesz liczyć na zwrot kapitału, ale nie na obiecany zysk z indeksu.Limit gwarancji to równowartość 100 000 euro na jednego deponenta w jednym banku. Liczą się łącznie wszystkie Twoje depozyty w tym banku, więc lokata strukturyzowana, konto osobiste i zwykłe lokaty w tej samej instytucji dzielą jeden limit.
Certyfikat strukturyzowany to nie lokata
Banki sprzedają obok siebie produkty o podobnych nazwach i różnej ochronie. Lokata strukturyzowana z definicji zwraca kapitał w terminie zapadalności. Certyfikat strukturyzowany może mieć ochronę kapitału pełną, warunkową albo żadną, zależnie od warunków emisji, a przy ochronie warunkowej można stracić nawet całość wpłaty.
Certyfikat strukturyzowany to papier wartościowy, a nie depozyt, więc nie dotyczą go zasady gwarantowania lokat. BFG obejmuje gwarancją tylko bankowe papiery wartościowe wyemitowane przed 2 lipca 2014 r. Zanim podpiszesz umowę, sprawdź, czy dokument nazywa produkt lokatą i czy bank otwiera Ci rachunek lokaty.Podatek Belki od lokaty strukturyzowanej
Od zysku z lokaty strukturyzowanej bank pobiera 19% zryczałtowanego podatku od zysków kapitałowych, czyli podatek Belki. Podstawą jest art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który obejmuje odsetki i inne przychody od pieniędzy zgromadzonych na rachunku albo w innych formach oszczędzania. Podatek pobiera bank przy wypłacie odsetek, tak jak przy tradycyjnej lokacie.W przykładzie z barierą minimum od 10 000 zł to 450 zł odsetek brutto, 85,50 zł podatku i 364,50 zł na koncie. Jeśli lokata strukturyzowana skończy się bez odsetek, nie ma od czego liczyć podatku.
Jakie są zalety i wady lokaty strukturyzowanej?
Zalety lokaty strukturyzowanej:
- zwrot kapitału w terminie zapadalności, zapisany w ustawowej definicji,
- gwarancja BFG dla kapitału,
- dostęp do rynków, na które trudno wejść bez rachunku maklerskiego, np. do zagranicznych indeksów, przy wpłacie w złotówkach,
- formuła może premiować stabilizację albo spadek rynku, nie tylko wzrost (lokata Kredyt Banku z 2011 r. płaciła za stabilny WIG20, a lokata EUR Złoty Plus BZ WBK zakończona w 2012 r. za spadek kursu EUR/PLN).
Wady lokaty strukturyzowanej:
- nieznany wynik i formuły trudne do oceny bez znajomości opcji,
- zerwanie przed terminem może kosztować część kapitału,
- próg wejścia bywa wysoki (w lokacie Czas Złota BRE Banku minimalna wpłata wynosiła 25 000 zł),
- brak ochrony przed inflacją: nawet przy dotrzymaniu terminu realna wartość pieniędzy może spaść,
- partycypacja poniżej 100% i limit zysku, przez które bezpośrednia inwestycja w aktywo bazowe mogłaby dać więcej.
Jak kończyły się lokaty strukturyzowane w przeszłości
Maksymalny zysk podany w ofercie lokaty strukturyzowanej mówi niewiele o tym, ile klienci faktycznie dostają. Wiesław Kąkol opisał w 2012 r. konstrukcję i wyniki pięciu lokat strukturyzowanych. Cztery z nich pokazują pełną rozpiętość możliwych rezultatów:- mBank, „Wielka 20-tka” (2010, dwa lata, WIG20): maksymalnie 34,55%, ale zysk pojawiał się dopiero przy wzroście kontraktów na WIG20 o ponad 10%. Lokata zakończyła się w czerwcu 2012 r. bez odsetek.
- Kredyt Bank, Lokata Strukturyzowana XXXI (2011, sześć miesięcy): 4,5% premii, jeśli WIG20 przez cały czas utrzyma się między 2550 a 2950 pkt. Indeks spadł poniżej 2550 pkt już pierwszego dnia inwestycji, więc klienci dostali sam kapitał.
- BGŻ, WIGor IV (dwa lata, WIG20, bariera 160%, partycypacja 70%): maksymalnie 42%, a w praktyce 0,53% za dwa lata, bo indeks wzrósł za mało.
- BRE Bank, Czas Złota (lipiec 2009–lipiec 2011, cena złota): wypłaciła pełne 20% za dwa lata.
Liczy się szerokość przedziału, w którym formuła płaci, i to, co dzieje się poza nim. Lokata Kredyt Banku przegrała w pierwszym dniu, bo jej przedział był wąski. Wielka 20-tka wymagała wzrostu, którego rynek nie dał. Czas Złota trafiła w scenariusz i wypłaciła maksimum.
Dla kogo lokata strukturyzowana ma sens?
Moim zdaniem lokata strukturyzowana to produkt na jedną sytuację: masz nadwyżkę, której na pewno nie ruszysz przez cały okres trwania lokaty, chcesz spróbować zarobić na rynku, a strata kapitału jest dla Ciebie nie do przyjęcia. Nie nadaje się na poduszkę finansową ani na pieniądze odkładane na wydatek z konkretną datą. Jeśli szukasz po prostu najwyższego pewnego oprocentowania, wybierz zwykłą lokatę.
Przed podpisaniem umowy przeczytaj warunki lokaty i dokument KID. Sprawdź w nich:
- oprocentowanie gwarantowane w skali roku, a nie tylko „za cały okres”,
- współczynnik partycypacji i maksymalny zysk,
- czy jest bariera i jakiego wzrostu wymaga maksymalny zysk w porównaniu z nią,
- tabelę opłat za zerwanie i możliwość częściowej wypłaty,
- oprocentowanie lokaty w okresie subskrypcji,
- wskaźnik ryzyka z KID, podawany w skali od 1 do 7.
Jeśli wolisz z góry wiedzieć, ile zarobisz, porównaj oferty w rankingu lokat rocznych. Zasady, według których liczymy zysk netto, opisuje nasza metodologia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy na lokacie strukturyzowanej można stracić pieniądze?
Jeśli utrzymasz lokatę do terminu zapadalności, bank zwraca cały kapitał, bo tak definiuje lokatę strukturyzowaną Prawo bankowe. Stracić możesz przy zerwaniu w trakcie inwestycji, jeśli regulamin przewiduje opłatę liczoną od kwoty lokaty. Realnie tracisz też wtedy, gdy wynik jest niższy od inflacji.
Czy lokatę strukturyzowaną można zerwać przed terminem?
Tak, ale koszt zależy od etapu i regulaminu. Przy rezygnacji w okresie subskrypcji ryzykujesz utratę odsetek za ten czas. W czasie trwania inwestycji bank może zatrzymać odsetki i pobrać opłatę manipulacyjną, która może maleć wraz ze zbliżaniem się terminu zapadalności.
Ile trwa lokata strukturyzowana?
Okres trwania ustala regulamin konkretnej lokaty. W przykładach opisanych w tym artykule było to od 6 miesięcy (lokata Kredyt Banku z 2011 r.) do 3 lat (pierwsza lokata strukturyzowana BZ WBK z 2000 r.). Do tego dochodzi okres subskrypcji, w którym bank zbiera wpłaty.
Czy od lokaty strukturyzowanej płaci się podatek Belki?
Tak. Od odsetek z lokaty strukturyzowanej bank pobiera 19% zryczałtowanego podatku na podstawie art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeśli lokata kończy się bez odsetek, podatku nie ma.
Czy lokata strukturyzowana jest objęta gwarancją BFG?
Kapitał tak, do równowartości 100 000 euro łącznie ze wszystkimi Twoimi depozytami w danym banku. Odsetki BFG chroni tylko wtedy, gdy są należne według umowy, a ich wysokość ustalono przed dniem spełnienia warunku gwarancji. Certyfikaty strukturyzowane to papiery wartościowe, a nie depozyty, i ta gwarancja ich nie obejmuje.
Czym lokata strukturyzowana różni się od lokaty z funduszem?
W lokacie strukturyzowanej cały kapitał jest depozytem, a zysk zależy od formuły. Lokata z funduszem łączy zwykłą lokatę z zakupem jednostek funduszu inwestycyjnego. BFG chroni w niej tylko część lokacyjną, a pieniądze w funduszu mogą stracić na wartości.
Źródła:
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939 z późn. zm.), art. 4 ust. 1 pkt 41
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350 z późn. zm.), art. 30a ust. 1 pkt 3
- Bankowy Fundusz Gwarancyjny, odpowiedzi na pytania: „Czy lokaty strukturyzowane są objęte gwarancjami BFG?” oraz „Co jest gwarantowane?”
- Wiesław Kąkol, „Lokata strukturyzowana jako alternatywna forma oszczędzania”, Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej nr 286, Ekonomia i Nauki Humanistyczne z. 19 (3/2012)